Zembla woensdag om 21:15 uur op NPO 2

Verstandelijk gehandicapten over seksueel misbruik: 'luister alsjeblieft naar de slachtoffers'

Leestijd: 3 minuten

LFB, de belangenvereniging voor en door mensen met een verstandelijke beperking, zegt zich te herkennen in het feit dat veel mensen met een verstandelijke beperking te maken hebben gehad met seksueel misbruik. Waar het precies misgaat, durft de belangenvereniging niet te zeggen. Graag wil LFB met betrokken partijen om tafel om te bespreken hoe ze de problemen kunnen aanpakken. De belangenvereniging vraagt de partijen met drang om te luisteren naar de mensen met een verstandelijke beperking die slachtoffer zijn geweest van misbruik.

ZEMBLA onthulde woensdagochtend dat er volgens experts nog veel dingen misgaan in zorginstellingen als het gaat om het voorkomen van seksueel misbruik en de afhandeling van meldingen. Het probleem lijkt haast onzichtbaar, terwijl de omvang groot is. "Het is qua cijfers misschien wel het grootste misbruikschandaal van Nederland", zei deskundige Aafke Scharloo.

De belangenvereniging wil niet alleen meer aandacht voor preventie, maar ook voor ondersteuning van de slachtoffers. Essentieel daarbij noemt LFB dat er geleerd wordt van de ervaringen die de slachtoffers hebben met de ondersteuning en nazorg die zij hebben ontvangen:

"Veel mensen met een verstandelijke beperking kunnen goed vertellen wat ze gemist hebben of wat geholpen heeft bij de ondersteuning en verwerking achteraf. Laten we alsjeblieft luisteren naar wat zij te vertellen hebben."

LFB is een project aan het ontwikkelen waarbij ze de ervaringen van slachtoffers willen gebruiken voor de ontwikkeling van een toolkit.

Een stuk tekst uit het projectvoorstel van LFB:

"We weten uit zowel Nederlands onderzoek (van Berlo e.a., 2011) en internationaal onderzoek dat mensen met een verstandelijke beperking vaker worden misbruikt dan mensen zonder verstandelijke beperking. (Cottis, 2008; Euser 2013). De cijfers lopen weliswaar uiteen, maar alle onderzoeken wijzen uit dat mensen met een verstandelijke beperking vaker slachtoffers van seksueel misbruik zijn dan mensen zonder die beperking.  (Heestermans e.a. 2015) Het is dan ook verbazingwekkend dat er in alle huidige aandacht voor slachtoffers van seksueel misbruik zo weinig oog is voor mensen met een verstandelijke beperking. De noodzaak om mensen met een verstandelijke beperking zelf aan het woord te laten is dan ook dringend.

 Mensen met een verstandelijke beperking, die seksueel misbruik hebben meegemaakt zijn heel goed in staat om te vertellen, vaak in een therapie, wat zij gemist hebben om, na die nare ervaring, er weer boven op te komen. In deze verhalen zit vaak een goudmijn aan ervaringen, waar de hulpverlening baat bij zou kunnen hebben om het risico op seksueel misbruik te kunnen verkleinen. Het is jammer dat die verhalen zelden of nooit zijn terug te vinden in de literatuur.  Wanneer er een vermoeden van seksueel misbruik van een persoon met een verstandelijke beperking ontstaat, is het zaak dat er goed gesignaleerd wordt en zal er door hulpverleners en/of andere betrokkenen opgetreden moeten worden om het seksueel misbruik te stoppen.

Dit vraagt grote sensitiviteit voor de persoon met een verstandelijke beperking, maar vraagt ook om zelfreflectie: “wat hadden wij kunnen doen om het misbruik te kunnen voorkomen? Welke omgevingsfactoren speelden een rol in dit seksueel misbruik? ”  Maar het allerbelangrijkst is dat de slachtoffers met een verstandelijke beperking in een open klimaat kunnen leven, waarin zij begeleiders of anderen durven te vertellen over hun eventuele nare ervaringen.  Een dergelijk klimaat kan bewerkstelligd worden door kennis van signalen van seksueel misbruik, kennis over seksueel misbruik en trauma, maar vooral ook door te leren luisteren naar de slachtoffers van seksueel misbruik. Zij weten als enigen wat hen is overkomen en hoe zij zich weer veilig kunnen voelen. "