*
iedere donderdag om 21.10 uur op NPO 2

Geld van miljardenfraudeur duikt op in vastgoed Trump

Leestijd: 22 minuten

Door: Sander Rietveld (ZEMBLA), Aubrey Belford en Gabrielle Paluch (OCCRP)

Miljoenen dollars verbonden aan een enorme fraudezaak in Kazachstan zijn naar Trumps vastgoed in New York gesluisd. Een cruciale rol blijkt daarbij weggelegd voor een Vlaamse zakenman met een wirwar aan Nederlandse bv’s. Dat blijkt uit onderzoek van ZEMBLA in samenwerking met het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP). “Deze hele zaak stinkt enorm.”

 Klik op de plaatsnamen voor meer informatie:

 Sinds de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten in 2016 wroeten journalisten - en naar verluidt ook speciaal aanklager Robert Mueller - in het imperium van de vastgoedmagnaat. Op zoek naar aanwijzingen dat criminelen en hun geld de weg naar Trumps business zouden hebben gevonden. Eén vastgoedproject trok daarbij vooral de aandacht: Trump Soho, één van Trumps meest controversiële deals.

Al eerder werd gepubliceerd over drie ‘condo’s’, luxe appartementen, in Trump Soho die betaald zouden zijn met besmet geld, afkomstig uit een enorme fraude in Kazachstan.

Bekijk ons dossier over Donald Trump

Kronkelige pad
Een nieuw onderzoek door ZEMBLA en OCCRP werpt nu meer licht op die zaak. Op basis van documenten die tot nu toe geheim bleven, wordt het kronkelige pad van crimineel geld tot in Trumps vastgoed gedetailleerd blootgelegd. De documenten en interviews met betrokkenen geven een scherp beeld van de weg die de miljoenen hebben afgelegd. Wat volgt is een complex maar spannend verhaal over voormalig spionnen, Israëlische hackers, een wereldwijd web van brievenbusbedrijven en een bank die verdacht wordt van de financiering van terrorisme.

De Amerikaanse president speelt ook op een andere manier een rol in dit verhaal. Het geldspoor leidt namelijk naar zakendeals ter waarde van tientallen miljoenen dollars die tot stand zijn gekomen met de hulp van Felix Sater, een in New York veroordeelde crimineel van Russische afkomst. Sater heeft een lange geschiedenis van banden met de maffia. Zijn bedrijf Bayrock werkte intensief samen met Donald Trump bij de bouw van appartementen, onder meer in Manhattan. Later werd Sater adviseur van Trump.

 

Geldspoor
Al eerder publiceerde ZEMBLA in samenwerking met dezelfde partners over deze fraudezaak. Ilyas Khrapunov probeerde toen de uitzending via de rechter tegen te houden en de betrokken journalisten persoonlijk aansprakelijk te stellen voor alle schade. Tevergeefs. De rechtbank verwierp alle gestelde eisen. Destijds hadden we sterke aanwijzingen voor witwassen, nu hebben we het hele geldspoor in kaart gebracht.

De familie ontkent echter dat de Amerikaanse investeringen, waaronder die in appartementencomplex Trump Soho in New York, zijn betaald met geld uit criminele bron. Het zou gaan om vermogen van verwanten en bekenden van de familie. Ons onderzoek toont echter aan dat het geld wel degelijk gelieerd is aan Ablyazovs miljardenfraude. Ergo: het gaat hier waarschijnlijk om witgewassen vermogen.

‘Klassieke waarschuwingssignalen’
Iedereen die betrokken was bij de transacties zou daardoor in juridische problemen kunnen komen. Dat zegt de bekende Amerikaanse witwasexpert Richard Gordon, directeur van het Financial Integrity Institute van de Case Western Reserve University. “Als de oorsprong van het geld crimineel is, dan is dit een witwaszaak,” aldus Gordon. Hoewel het bewijs niet volledig sluitend is, ziet hij ‘klassieke waarschuwingssignalen voor witwassen’.

Maffia
Ablyazov is niet de enige fraudeur uit de voormalige Sovjetunie die een hoofdrol speelt in dit verhaal. Een andere sleutelfiguur is de in Moskou geboren Felix Sater, een vastgoedondernemer die de laatste twee jaar bekend is geworden door zijn nauwe banden met Donald Trump.

Sater emigreerde op zesjarige leeftijd met zijn ouders vanuit de Sovjetunie naar de VS. Felix’ vader was een afperser die deel uitmaakte van de Russische maffia. De jonge Felix ging hetzelfde pad op. Nadat hij in 1993 in een caféruzie iemand met een cocktailglas had toegetakeld, verdween hij achter de tralies. Vijf jaar later werd Sater nogmaals veroordeeld, nu voor een aandelenfraude ter waarde van 40 miljoen dollar waarbij hij samenspande met de Italiaanse maffia. Maar deze keer ontliep Sater zijn straf door informant te worden voor de FBI en naar verluidt ook voor de Amerikaanse inlichtingendiensten.

Cijfers opkrikken
Vlak na de eeuwwisseling kwam Sater in contact met Trump, via zijn bedrijf Bayrock Group dat gevestigd was in Trump Tower. Bayrock en de Trump Organization werkten samen bij de ontwikkeling van luxe appartementen. In 2008 bouwden ze het inmiddels beruchte Trump Soho complex. Deze 46 verdiepingen tellende toren in Manhattan bleek geen succes, de verkoop van de ‘condo’s’ verliep teleurstellend. Trumps kinderen Donald Jr en Ivanka ontliepen ternauwernood strafrechtelijke vervolging nadat ze beschuldigd waren van pogingen de cijfers op te krikken door te liegen tegen investeerders.

Na een hoos aan negatieve publiciteit trok de Trump Organization zich in 2017 terug uit het vastgoedproject. Volgens het Amerikaanse Bloomberg is Soho een van de zakendeals die door speciaal aanklager Robert Mueller onder de loep worden genomen in het Rusland onderzoek.

Niet overtuigend
Donald Trump heeft steeds geprobeerd om zijn banden met Sater te ontkennen. Dat deed hij niet bepaald overtuigend. In 2013 verklaarde hij onder ede in een rechtszaak: “Als hij [Sater] hier in de kamer zou zitten, dan zou ik echt niet weten hoe hij eruit zou zien.”

Felix Sater had echter visitekaartjes van de Trump Organization waarop stond dat hij ‘senior adviseur voor Donald Trump’ was. Een positie die hij volgens zijn Linkedin profiel van 2010 tot 2011 bekleedde.

Trump-toren
In augustus 2017 meldde de New York Times dat Sater betrokken was bij – overigens mislukte - plannen om een Trump-toren in Moskou te bouwen, samen met zijn jeugdvriend Michael Cohen, de persoonlijke advocaat van Donald Trump. Sater beweerde dat hij connecties had met de hoogste kringen binnen het Kremlin en schreef: “Onze jongen kan president van de VS worden en wij kunnen het regelen.”

Al eerder bracht de New York Times het nieuws dat Sater en Cohen in 2017 een geheim communicatiekanaal opzetten om de gevechten in Oekraïne te beëindigen en de Amerikaanse sancties tegen Rusland op te heffen.

Documenten die zijn ingebracht in Amerikaanse rechtszaken laten zien dat Felix Sater een sleutelrol speelde bij investeringen van de familie Khrapunov in de VS. Sater werd daarbij geholpen door een andere voormalig medewerker van de Trump Organization en Bayrock; Daniel Ridloff.

De Khrapunovs staken met hulp van Sater en Ridloff tientallen miljoenen in een winkelcentrum, een voormalig psychiatrische inrichting en een bedrijf in gezondheidstechnologie.

Frauduleuze herkomst
De vraag is of Felix Sater wist van de frauduleuze herkomst van het geld. Een aanwijzing daarvoor vinden we in een van de rechtbankstukken uit New York. Daarin staat dat Sater ervan op de hoogte was dat het geld ‘voor verschillende bedrijven (van Khrapunov) eigendom was van dhr. Ablyazov.’ Sater was zich er dus waarschijnlijk van bewust dat hij meewerkte aan het witwassen van vermogen dat verbonden was aan Ablyazovs fraudezaak.

Mukhtar Ablyazov


Op het lijstje met de Amerikaanse investeringen van de familie prijken ook drie appartementen in Trump Soho, op naam van Khrapunovs dochter; Elvira Kudryashova. Een jaar na aankoop doet Elvira de luxe condo’s alweer van de hand. Tegen een licht verlies. Dat geldt als belangrijk signaal voor een witwasconstructie: daarbij wordt verlies voor lief genomen. Zo’n transactie is namelijk niet bedoeld om winst te maken, maar om de criminele bron van het geld te verhullen.

Beruchte FBME-bank
Bewijsstukken uit de rechtszaken in de VS tonen aan dat het geld voor de appartementen in Trump Soho en voor de andere Amerikaanse projecten grotendeels afkomstig was van rekeningen bij de beruchte FBME-bank. Deze in Tanzania gevestigde instelling werd in 2016 door de Amerikaanse overheid onder sancties geplaatst vanwege witwassen, financiering van terrorisme en het faciliteren van wapenhandel.

Waar het geld van de Khrapunovs vandaan kwam vóór het bij de FBME op een rekening belandde, was lang onduidelijk. Toen ZEMBLA, OCCRP en McClatchy hier eerder onderzoek naar deden, liep het spoor dood. Maar nu is er bewijs dat nieuw licht op de zaak werpt.

Witwasnetwerk
Volgens deze advocaat liet Stuart Page de bank documenten zien die onthulden dat de adviseur uit Dubai werkte voor Ilyas Khrapunov, de schoonzoon van de gevluchte bankier Mukhtar Ablyazov. Aggarwal had een complex netwerk van brievenbusbedrijven opgetuigd waarmee honderden miljoenen dollars tussen verschillende FBME-rekeningen verplaatst konden worden. Volgens Page waren de stukken het bewijs voor een witwasnetwerk van Ablyazov en Khrapunov. Page heeft niet gereageerd op onze interviewverzoeken.

Detectives die BTA daarna zelf inhuurde, begonnen Aggarwal te volgen. Medio juni 2016, toen Aggarwal Brits grondgebied betrad, vroegen advocaten van de bank de rechter in Londen toestemming om Aggarwals bestanden in beslag te nemen. Die toestemming kregen ze.

Verborgen eigenaar
ZEMBLA en OCCRP kregen eind 2017 toegang tot deze bestanden via een bron die nauw bij de zaak betrokken is. Het gaat om correspondentie, organogrammen, schuldverklaringen en leningsovereenkomsten.

De documenten laten zien dat Ilyas Khrapunov onder de codenaam ‘Elvis’ de verborgen eigenaar was van een ingewikkeld web van brievenbusbedrijven en fondsen, beheerd door Aggarwal. Via de FBME-rekeningen van het netwerk werd bijna 440 miljoen dollar verplaatst en over de wereld verspreid.

Ilyas Khrapunov (links) met Felix Sater (midden)

Door de bestanden van Aggarwal te combineren met Amerikaanse rechtbankstukken kunnen we nu aantonen dat de 440 miljoen dollar onder meer gebruikt zijn voor investeringen van Khrapunov in de VS, zoals de appartementen in Trump Soho en de projecten van Felix Sater. Verschillende e-mails van Aggarwal laten zien dat Sater betrokken was bij de overboeking van miljoenen dollars naar Amerikaanse rekeningen.

Aggarwal weigerde vragen over zijn rol in de zaak te beantwoorden. Hij hing direct de telefoon op toen we hem benaderden en reageerde ook niet op een e-mail die we hem stuurden. Sater heeft onze schriftelijke vragen evenmin beantwoord. Daniel Ridloff laat via een advocaat weten geen commentaar te willen geven.

Met behulp van de documenten slaagde BTA er vorig jaar in om een Britse rechtbank ervan te overtuigen dat er beslag gelegd moest worden op de aandelen van Frank Monstrey in Nostrum Oil & Gas. Het argument van de bank: de Vlaamse zakenman was eigenlijk een stroman voor de gevluchte bankier Mukhtar Ablyazov.

Vreemde gang van zaken
Krap een maand nadat inderdaad beslag was gelegd op zijn aandelen, trad Monstrey terug als CEO van Nostrum. Kort daarna sloot hij een deal met BTA: hij droeg al zijn aandelen in het bedrijf over aan de bank. Een vreemde gang van zaken. Werd Monstrey door Ablyazov gebruikt om zijn bezittingen verborgen te houden?

Monstrey ontkent tegenover ZEMBLA en OCCRP ten stelligste dat hij een stroman van Ablyazov zou zijn. Wel geeft hij toe dat hij al zeven jaar een zakenrelatie heeft met de gevluchte Kazachse bankier.

Onwetend en onschuldig

Frank Monstrey

“Ik ben nooit een belangenbehartiger of vertegenwoordiger geweest van Ablyazov of van de mensen waarvan ik weet dat ze aan hem gelieerd zijn,” aldus Monstrey. “Ik ben onwetend en onschuldig terechtgekomen in een strijd tussen BTA en Ablyazov/Khrapunov.”

De Vlaming stelt dat zijn schuld aan Ablyazov in 2005 ontstond toen de bankier de zakenbelangen overnam van Yerzhan Tatishev, een andere Kazachse zakenman die Monstrey’s bedrijf financierde voordat hij in 2004 om het leven kwam.

De honderden miljoenen die hij betaalde aan Northern Sea Waterage, het bedrijf van Ilyas Khrapunov op de Seychellen, waren bedoeld als aflossing van deze schuld, zegt Monstrey.

Corrupt land 
Volgens de woordvoerder zijn de rechtszaken die in de VS en Groot-Brittannië tegen de voormalig bankier zijn aangespannen, gebaseerd op kwestieus bewijs afkomstig uit een corrupt land.

Ilyas Khrapunov reageerde niet op de vragen die we aan zijn PR-bureau stuurden. De BTA-bank heeft onze gedetailleerde vragen over de kwestie evenmin beantwoord. Ook Nostrum wil niet op de zaak ingaan. 

“Pak me dan als je kan”
Ondertussen ontvouwt het drama rond de Kazachse miljarden zich steeds verder in rechtbanken in Londen en de VS. In maart oordeelde het Britse hooggerechtshof dat Ilyas Khrapunov vervolgd kan worden omdat hij met zijn schoonvader Ablyazov zou hebben samengespannen om diens bezittingen te verbergen.

In New York raakte Ilyas ook in de problemen. In maart oordeelde een rechter dat de jonge Khrapunov zich schuldig maakte aan minachting van het hof omdat hij geheime stukken had gelekt. De rechter hekelde zijn “pak-me-dan-als-je-kan-houding (…) en zijn gebrek aan geloofwaardigheid.”

Chris Benevento, Lejla Sarcevic, Bermet Talant en Katarina Sabados (OCCRP) en Kevin Hall en Ben Wieder (McClatchy) hebben aan dit verhaal bijgedragen.

 Volg ZEMBLA op LinkedIn

Volg ZEMBLA op Soundcloud